Xiliga Ay Waajib Tahay Xirista Amar Maxkamadeed La’aantiis:

Marka laga hadlayo xarigga aan amarka maxkamadeed lahayn (xirista amar maxkamadeed la’aantiis), waxaa jira xaalado sharciga ah oo qeexaya in qof la soo qabto ama xabsiga la dhigo iyadoo aan loo helin amar ka socda maxkamad. Xarigga noocan ah wuxuu noqon karaa mid sharciga waafaqsan, waxaana jira qodobo gaar ah oo tilmaamaya xaaladaha ay waajibka tahay in qofka la xiro.

Xarigga amar la’aanta waxa uu waajib noqonayaa marka qofku uu ku lug leeyahay falal dambiyo gaar ah oo saameynaya amniga, qarannimada, iyo xuquuqda aadanaha. Waxaa ka mid ah xaaladaha sharcigu u oggol yahay xiridda ama qabashada qofka iyadoo aan amar maxkamadeed la helin:

1. Falal lid ku ah qarannimada: Marka qofku uu ku lug leeyahay falal ka dhan ah qarannimada, kuwaas oo uu xeerku ciqaab adag (xabsi) u dajiyay, sida ku cad qodobada 98 iyo 184-239 ee Xeerka Ciqaabta Soomaaliyeed (X.C.S).

2. Ka fakasho xabsi: Qofka ka baxa xabsi isagoo aan oggolaansho ka helin, sida ku cad Qod. 305 X.C.S.

3. Burburin iyo boob: Xaalado ku saabsan burburin iyo boob, sida ku cad Qod. 224 iyo 334 X.C.S.

4. Burburin, boob, iyo gawrac: Falalka burburinta, boobista iyo dilka ama gawracidda sida ku cad Qod. 222 X.C.S.

5. Faafin cuduro, sumeeyn biyo ama raashin: Marka qofku uu faafiyo cudurro, ama uu sumeeyo biyo ama raashin, sida ku cad Qod. 334 iyo 335 X.C.S.

6. Xadgudub jirka ah oo la xiriira jinsi: Falalka xadgudubka jirka ee la xiriira jinsi, sida ku cad Qod. 398, 399, 400 X.C.S, iyo falalka afduubka ee xiriir la leh jinsi sida ku cad Qod. 401 X.C.S.

7. Soo ridid caruur aan ogolaansho lahayn: Falalka ku saabsan soo rididda caruur aan ogolaansho laga helin, sida ku cad Qod. 418 X.C.S.

8. Dilka: Dilka, gaar ahaan dilka kas ah, dilka caruurta yar, dilka qof ogol in la dilo, dhaawaca culus, iyo dilka u eg dil kas ah, sida ku cad Qod. 434, 435, 436, 440/2/3, iyo 441 X.C.S.

9. Caay culus oo xafiis ahaan loo dhaqaajinayo: Marka qofku uu ku kacayo caay culus oo xafiis ahaan loo dhaqaajinayo, sida ku cad Qod. 451/2 X.C.S.

10. Adoonsi: Falalka la xiriira adoonsiga, sida ku cad Qod. 455, 456, iyo 458 X.C.S, ama macaamilka ganacsi ee adoonsiga.

11. Xayiraad Qof: Falalka xayiraadda qofka, sida ku cad Qod. 460 X.C.S.

12. Xatooyo iyo Boob: Xatooyo iyo boob lagu dhaqaajinayo xafiis, sida ku cad Qod. 480, 481, 485, iyo 494 X.C.S.

Fal kasta oo sharcigu banneeyo in la qabto qof kasta oo gacanta lagu haysto, sida ku cad Qodobka 35 ee Xeerka Madaniga Soomaaliyeed (XHC), ayaa ka dhigan in xaalad kasta oo dambiyada noocan ah leh ay u oggolaanayaan xirista qofka iyadoo aan loo baahneyn amar maxkamadeed.

Faahfaahin Dheeri Ah:

Si loo hubiyo in xirista amar maxkamadeed la’aantiis ay waafaqsan tahay sharciga, waxaa lagama maarmaan ah in la tixraaco qodobbada kor ku xusan, kuwaas oo xaqiijinaya in xirista la sameyn karo iyadoo la raacayo shuruucda iyo xaaladaha u baahan tallaabooyinka sharciyeed. Inta badan, xirista noocan ah waa in la sameeyaa marka uu jiro halis dhanka bulshada ah, xuquuqda aadanaha ama amniga qaranka, si loo hubiyo in qofka uu sharciga ku waajibo inuu gacanta lagu hayo.

Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xuso in xorriyadda qofka ay tahay mid aan la taaban karin ilaa laga helo amar maxkamadeed oo cad, sidaas awgeed, falalka sharciga ah ee lagu qanciyo xirista qofka waxay ku saleysan yihiin dambiyada waaweyn ee saameynaya bulshada iyo qarannimada.

Qoraa: Avv. Abdirizak Haji Omar Ibrahim (Ifiye)