Sharciga iyo Anshaxa (Law and Morality)

 

1. Qeexid

Anshaxu waa hab-dhaqan bulsho oo qeexaya kala duwanaanta waxa loo arko sax iyo khalad, isagoo ku dhisan qiyamka, dhaqanka iyo caqiidada bulshada. Sharciguna waa xeer qoran oo waajib ku ah dhammaan xubnaha bulshada, laguna dhaqmo iyadoo ay jirto awood sharci iyo ciqaab rasmi ah.

2. Kala soocidda Sharciga iyo Anshaxa

Maxkamaduhu dacwad kama qaadaan xadgudub kaliya ku kooban anshaxa, haddii uusan jirin xeer qaran oo qoran oo falkaas mamnuucaya. Sidaa darteed, falalka anshax xumada ahi waxay noqon karaan kuwo aan sharci ciqaabiyin, inkasta oo bulshada ay cambaareyso.

3. Xiriirka Sharciga iyo Anshaxa

• Falka khaladka ahi wuxuu noqon karaa:

a) mid xadgudub ku ah sharciga qoran;

b) mid lid ku ah anshaxa bulshada;

c) ama labadaba.

• Marka fal uu isku mar ka hor yimaado sharciga iyo anshaxa, waxaa la xiriira ciqaab sharciyeed iyo cambaareyn bulsho.

Tusaale ahaan: dilka, dhaca, iyo kufsiga waa falal ciqaabeed oo sharci mamnuucay isla markaana anshaxeed ahaan la diiday.

4. Kala duwanaanshaha mararka qaarkood

Waxaa dhici karta in fal bulshada qaar u aragto dambi, haddana uusan sharci dambi ka dhigin.

• Tusaale ahaan: wadamada qaar, waalidka oo aan la xannaaneeyn dambi sharci ma aha, balse diinta Islaamka iyo qiyamka muslimiinta wuxuu u arkaa waajib iyo khasab.

• Waxaa kale oo dhici karta in sharciyo aan cadaalad ahayn loo dejiyo, sida sharciyo oggolaaday addoonsiga ama sharciyo u fasaxay in haweeney uur iska soo riddo. Arrimahan waxay muujinayaan in sharciga iyo anshaxu mararka qaar kala duwanaan karaan.

5. Isku xirnaanta iyo wada shaqeynta

Inkasta oo ay jiraan kala duwanaansho, haddana guud ahaan falalka dambiyeed waxaa lagu saleeyaa anshaxa bulshada oo mamnuucaya fal xun. Sidaas awgeed, sharciga iyo anshaxu badanaa waa wada shaqeeyaan, oo midba midka kale kaabayo.

6. Sameynta iyo beddelka sharci

Markasta oo sharci la dejinayo ama wax laga beddelayo waxaa loo cuskadaa:

• Diinta,

• Dhaqanka,

• Qiyamka bulshada ee markaas jira.

Sharcigu waa muujinta aragtida bulshada ee ku aaddan waxa loo arko in ay tahay dambi iyo waxa aan dambi aheyn. Haddii bulsho badani isku raacaan in fal hore loo mamnuucay uusan sii ahaan karin dambi, waxaa la keenaa dood ku aaddan wax ka beddel sharci. Sidoo kale, fal aan hore sharci ku dambi aheyn waxaa la keenaa dood lagu raadinayo sharci mamnuucaya.

⸻

✍️ Gabagabo:

Sharciga iyo anshaxu waa laba nidaam oo kala madaxbannaan balse inta badan isku xiran. Sharci kastaa wuxuu ku qotodheeyaa qiyamka, diinta, iyo dhaqanka bulshada. Sidaas darteed, is-dhexgalka sharciga iyo anshaxa ayaa kaalin muhiim ah ka qaata dhismaha nidaamka cadaaladeed iyo ilaalinta kala dambeynta bulshada.