Chapter three for prive-te law

                                                                          Chapter three

        Things goods and property

1 Basic concepts qod 81-87 x m s

Fikaradaha saldhig u ah waxyaabaha kor ku qoran

1 shey kasta oo aan ka baxsaneyn dabiica ahaan ama sharci ahaan ganacsiga waa banaantahay in uu noqdo xaq hanti ah oo lagu dhaqmi karo

2 waxyaabaha dabeeca ahaan ka baxsan ganacsiga waxaa weeye kuwa uusan qofna kali ahaan u lahaan Karin kuwa iyagu qaanuun ahaan ka baxsan ganacsiga waxaa weeye kuwa uusan sharcigu banneyneyn in ay noqdaan xuquuq hanti ah oo lagu dhaqmo

        Qod 82aad

1 shey kasta oo ku sugan meel u go an oo eeyn suurtoobi Karin in laga raro iyadoo wax talaf ah eyna gaarin waa maguurto wax kastoo ka soo hara waa guurto xoogga leh qiimo dhaqaaleed waxaa loo qaadanayaa guurto

2 Hase yeeshee waa maguurto kadhigid sheyga guurtada ah ee ninkii lihi uu dhigo maguurto uu leeyahay uguna tala galo adeegga maguurtada ama ku isticmaalkeeda

         Qod 83aad

1 Waxaa ah hanti maguurta xaq kasta oo ceyn ah ee ka mid ah maguurto waxaana taas ku jira xaqa lahaanshaha sidoo kale dacwad  oo ku saabsan xaqa ceyn ah eek u xiran maguurto  

2 wax alla wixii kale ee ah xuquuq hanti ah waa guurto

          Qod 84aad

1Waxyaabaha u suubadaa in la lunsado waxaa weeye kuwa isticmaalkoodu ku koobanyahay sida loogu tala galay oo ah in ka kunsado ama la nafaqeysto

2 waxaa kaloo u suubadda in la lunsado wax kasta boo la dhigo dukaammada looguna talagalay gadid

           Qod 85aad

Waxyaabaha isku midka ah waa kuwa mid ka mid ihi istaagi karo meesha mid kale markii la bixinayo waana kuwa lagu qaddaro caada ahaan markii dadku nucaamilitamaayo tiro qiyaas kilo ama miisaan

           Qod 86aad

Xuquuqda ku saabsan shey aan maadi aheyn waxaa habeynaya qawaaniin gaar ahaaneed

             Qod 87aad

Xoolaha caamka ah waa waayayaan astaantooda markii ay dhamaato wixii loogu tala galay oo ah danaha guud dhammanshahaasi wuxuu ku imaanayaa fal sharci ah dekreeto ama dhammanshaha howsha danta guud ee daraadeed loogu talagalay xoolahaas

Sheyga waa waxyaabaha ugu muhiimsan oo markasto oo sharciga ka hadlo sawabtoo ah sheyga wax aka dhasha waxyaabaha ay xuquuqdu ku saleesantahay

Sheyga wuxuu noqonkaraa

A-shey lataawan karo

b- shey aan la taawan Karin                                                                xuquuqda kama dhalato waxyaabaha la taawan karo oo kaliya waxay kaloo ka dhalan kartaa waxyaabo la xiriira howlo iyo arimo la xiriira shaqsiyada qofka

xuquuqaha waxaa lagu kasban karaa seddex

=a-xuquuq lagu yeesho shey la arki karo lana taawan karo

B= howl uu qof qabtay

c=xuquuq la xiriira jiritaanka qofka sid privacy

xuquuqaha la xiriira xagga tamarta

luqad ahaan marka laga hadlaayo aan loo sameyn wax faraq ah midkooda mid kalo loo isticmaali karo

marka la fiiriyo dhinaca qaanuunka waxna waa isaga mid waxna wayna ku kala duwanyihhin

sheyga waxaa loo isticmaali karaa xuquuqda ka timaada shey la taawan karo

xuquuqda la taawan karo waxaa loo isticmaalaa good badeeco

tings waxay ku timaadaa physical or non physical

farqiga u dhaxeeya

hadii aan fiirino badeecada waxaa loo qeewin karaa qeybo goods bu nature and by counted

ayagoo loo fiirinaayo dabeecad ahaan muxuu yahay marka laga hadlaayo sheygaan waxa uu ku saabsanyahay

kala qeybinta ugu muhiimsan laguu sameeyo badeecada waa entitlement cida lagu tilmaamo

who belongs yaa iska leh?

Who use it yaa isticmaala?

Iyo sharci ahaan marka laga hadlaayo badeecada iyo hantida yaa milkiyada iska leh

2 the regime of property ownership

Nidaamka lagu dhaqayo lahaanshaha milkiyada hantida

Xuquuqda hantida waxay ku saleesantahay qod 26 d k g  s

Hantida waxay noqon kartaa lamo midkood

A=public property hanti caam ah

B= private property hanti gaar ah

Hantidaas yaa iska leh cida yeelan karto hantida laga hadlaayo waa

A=state dowlada

B=hey adaha dowlada waxay noqon karaan public and private waxay kaloo noqon karaa dejure or defect 

C= private person qof gaar ah

Seddexdaan oo kaliya ayaa hanti yeelankara

Sharciga wuxuu damaanad qaadsiinayaa xuquuqaha qofka iska leh

Xuquuqda uu qofka leeyahay aan laga qaadi Karin hadii aan loo soo marin sharciga

Marka la qeexaayo hanti kuma cada xeerka madaniga soomaaliya iyo dastuurka kumeel gaarka

Wuxuu cadeenaa qeybaha hantida oo kala ah mid caam ah iyo mid gaar

Maxaa la dhahaa public property hantida caamka?

Waa hantida ay leeyihiin hey adaha dowlada

Hey adaha dowlada side ku yeelan karaan?

Waxay ku yeelan karaan labo hab midkood

A=public property by title

B=public property by nature

Dowladu maxay ka koowantahay?

Dowladu qeybo badan ayey ka koowantahay

A=central government

B=regions

C= district

D= local government

E= other bodies wakaaladaha madax banana ee dowlada sida bankiga

Doman

Waxaa ka maqan f g

Hantida doman inta badan waxaa loogu hadlaa dhulka ay leedahay dowlada iyo hantida la xiriirta badda sida xeybaha

Iyo dhulka ay koontaroosho dowlada ee xukunkeeda hoos imaada

Waxaaa noqon kara

A= maritime doman

Waxaa ka mid aha

A= dhulka xeybaha eek a mid ah xeybaha soomaaliya

B= dekadaha waa weyn ay ku soo xertaan maraakiibta

C= dhul aan mool aheyn laakiin aan badda ku geyneenin

= waxaa kaloo doman noqon kara

Historical doman wax yaabaha wadanka taariiq u leeyahay iyo wax yaabaha la xiriira farshaxanka iyo fanka iyo masaajida waxay kamid yihiin public doman

Public doman sharciga uu adeegsanaayo waa mid adag

Hadii laga maarmo hantidii dowlada waa in la maraa hab sharci

B= non disposable property waa hantida qofka milkiilaha siduu doono u isticmaali karo

Qawaaniinta ay ku saleesantahay way ka fududaha hantida caamka

Waxaana kamid ah

A= sharciga la xiriira keymaha iyo daaqa national and original

B= seerayaasha lagu xanaaneeyo xoolaha

C= wax yaalaha laga soo saaro qeyraadka dhulka macadinta iyo kaawooyinka

D= wax yaabaha ay leeyihiin ciidamada

E= xirooyinka

 F= Hubka ciidanka meesha lagu keediyo

G= shirkadaha hubka lagu sameeyo

H= maraakiibta ciidanka uu leeyahay

I= hanti kasta loo isticmaalo hab ciidan

J= dhismayaasha ay leeyihiin hey adaha waxaa loogu tala galay danta caaamka

C= disposable property hantida taala xafiisyada lagu shaqeeyo danta guud

Hantida caamka yaa isticmaali kara?

Waxaa isticmaali kara dowlada iyo hey adaha caamka oo kaliya waxaana ka mid ah hantida maleteriga

Waxaa jira hanti caam oo ay dowladu ama hey adaheedu qaar ay ka isticmaalaan qaarka kale ay isticmaalaan dad kale maadaama ay dowladu u laheyn hantidaas inay isticmaasho

Iyo in ay dowladu ka kireeso cid kale

Qeybtaan waxay qeexeysaa hantida la dhihi karo public property

Waxaa la dhihi karaa hantida sharciga si gaar ah u siiyay dowlada iyo hey adaheeda hase yeeshee si wada jir ah loo isticmaalo ama si gaar ah loo isticmaalo sida arimaha la xiriira wax soosaarka hanti caam ah waxaa kaloo noqon kara hanti aan aheyn hanti caam ah si guud loo isticmaalo sida badda hawadda xayawaanada duurjogtada ah aan cid laheyn

Hantida sida wada jir loo isticmaalo waxaa ka mid ah hantida mujtamaca taariiq ahaan ku yeeshay

3= moveable and immoveable property hantida guurtada iyo  hantida maguurtada

Hantida maguurtada waxaa ka hadlaya qod 82 x m s

Kala qeybinta loo qeybiyay hantida waxay leedahay saameen xagga qawaaniin iyo muhiimada xagga taariiq

Hantida maguurtada marka laga hadlaayo waxay ku saleesantahay muhiimada dhaqaale gaar ahaan marka laga hadlaayo ka faa ideesiga dhul beereedka

Maxaa loo jeedaa hanti maguurto?

Hanti maguurto waxaa loola jeedaa dhulka iyo waxyaabaha ku dul dhisan

Hanti guurta ah cidda iska leh waxay ka dhigi kartaa hanti maguurto

Hantida maguurtda sawabo dhaqaale waxay yeelatay muhiimada xagga sharciga ay ugu duwantahay hantida guurda

Hantida guurtada waxaa leesku gudbinkaraa hab sahlan

Hantida maguurtada waxaa loo sameeyaa qaab iyo nidaam qaanuuneed u saleesan sida leesku wareejinlahaay hantida maguurtada

Wax yaabaha laga rawo marka leesku wareejinaayo hantida maguurtada waxaa ka mid ah:

A= written document qoraal 

B= registered in ladiiwaangeliyo

C= waqti gog luu waayi karo xuquuqaha wuu ka dheeryahay hantida guurtada waxay ku cadyihiin qod 774 x m s

Qod 774

1 hantida iyo xuquuqda ceyneed oo kale oo ku saabsan maguurtada maguuraan hadii la eego dhinaca seddexaad in la dhowro mooyee qeynuunka habeynayya faafinta ma guurtada

2 qeynuunkaas faafinta ma guurtada isagaa cadeenaya tasurufaadka iyo xukumada iyo wax yaalaha la cuskado oo loo baahanyahay in la faafiyo ha ahaadeen kuwa guurinaya hantida ama yeesan ahaanin isagaana goynaaya saldhigyada qeynuunka ah eek u saabsan faafintaas

Habka leesku wareejiyo hantida maguurtada waxay ku cadyihiin qod 938-941 x m s