Cutubka 6aad: gudasho la,aanta iyo daahida. 1. Gudasho la,aanta guud ahaan:

Cutubka 6aad: gudasho la,aanta iyo daahida.

1.      Gudasho la,aanta guud ahaan:

Gudasho la,aantu waxay jirtaa marka la waayo ama uu maqnaado waxqabadkii la rabay ina la fuliyo ama lagu gaaro xiriirka sharci ee hore loo guntay.

Gudasho la,aantu waxay ku timaada : 1) in la gudan waayo dhamaan waxqabadka xiriirka waajibka (total failure), 2) waxay jiri kartaa marka ay maqnaato gudashada dhamaan waxqabadkii xiriirka waajibka loo guntay ina lagu gaaro, waxay jiri karta marka qeyb ka mid ah ama uu maqnaado ama la fulin waayo, waxan lagu magacaaba gudasho la,aan qaybeed(partial failure),

Gudasho la,aantu waxaan u kala qaadeyna sida soo socota:

A.    Gudasho la,aan kama dambeysa ah( definitive failure).

Waxay timaada marka xirirka waajibka uu noqdo mid aan dhamaantiis la fulin ama la fulin waayay si kastoo ay ku timaado.

B.     Gudasho la,aan ku meel gaar ah ama dib u dhac(temporary failure or delay).

Inta u dhaxayso marka waxqabadka la guntay xiriirka sharci iyo inta laga gaarayo waqtiga gudashadiis waxaa  dhici karto xaalado aan hore loogu tala galin ama la sii odorasina waxaana ka mid ah : marka si ku meel gaar ah loo fulin waayo waxqabadka ama uu ku yimaado dib u dhac xiligii la rabay ina la fuliyo waxqabadka.

Waxaa kale oo laga eegi karaa gudasho la,aanta waxqabadka dhanka sababta keentay ama waxa sababay in xiriirka dhaxmarayo labad dhinac uu noqdo mid aan la fulin ama lagu gaarin uljeedadii lo guntay , waxaana loo kala qaadi karaa sababta keentay:

a.      Sabab loo nisbeena karo ama la xiriirto daynqabaha.

Waxay jirtaa marka gudasha la,aantu ku timaado ula kac ama kama o ka timaado daynqabaha, waxaana ka dhasha ka so kow in xirika la fasaqo ama la buriyo iyo in laga qaado magdhow daynqabaha.

b.      Sabab aan loo nisbeen Karin ama loo xiriirin Karin daynqabaha.

Waxay ku timaada marka ay dhacaan arimo aan loo tiirin Karin ama aan ku xirnen qofka laga rabay gudashada waxqabadka, oo aan ku imaan ula kac ama kama aho ka yimida daynqabaha, waxay dhacan xaladani marka qadar ku timiado.

2.      U nisbeynata ama la xiriirinta (the immutability).

Mabada’a saldhiga u ah masuuliyada waa u nisbeynta qofka ama sababta ay ku timida gudasho la’aanta waxqabadka ama awooda uljeedada iyo doonista qofka marka uu sameynayo fal gaysanayo waxyeelo,

3.      Suurto gala la’aan dib ugu timida sababa aan loo nisbeyn Karin daynqabaha.

Suurta gala la’aanta gudashad waxqabadka xirirka waajibka hadii ay ku timaado sabab aan ku xirnayna daynqbaha, waxa ay keeneysaa xirirka sharci oo baaba’o .

Waxaa laga maarman ah in la helo arrimaha soo socda:

a.      Suurto gala la’aan mowduuci ah ( objective impossibility).

Waa inay noqota mid mowduuci ah oo macnahed yahay inay quseeso waxqabadka nafsad ahaantiisa, waana inay noqon mid shaqsi ah o ku xiran daynqabha.

Marka laga eego dabeecadda waxqabadkooda waxaana ka mid ah:

1)      Waajib lacageed.

Suurta gala la’aanta ku timaado waxqabadka xirirka ma saameyneyso xirirka waxqabadkiis yahay tiro lacageed in lahu guto, waayo waxqabadka nocan ah markasto waa suurto gal in la guto ama la fuliyo.

2)      Waajib guud(general obligation).

Marka waxqabadka xirirka waajibku yahay mid guud markasto daynqabahu waxaa u heli karaa wax uu waxqabadka waajibka ku guto, sida darted xirirka waxqabadkiisu yahay noocaan oo kale ma keeni karo inuu baaba’o.

b.      Suurto gal la’aanta dib ka timid.

Waxqabadka xirirka waajibka hadii ay jirtay marka xirirka la guntayay, waxaa lagu magacabaa suurto gal la’aanta asalka ah,xirirkuna waxa uu noqonayaa mid baaba’o ah, marka si nloogu hadlo suurto gal la’aan ku timid waxqabadka xirirka waxaa loo baahan yahy in laguto waxqabadkii lagu heshiiyay.

c.       Suurto gal la’aan laga hortagi Karin ( absolute).

Waa mid ku timid qadar

d.      Suurto gal la’aan koobta ama camimta( total).

Waa inay noqota mid saameysa dhamaan waxqabadka xirirka waajibka,

e.       Suurto gal la’aan kama dambeysa ah (definitive impossibility).

Waxay keeneysaa xiriirka sharci inuu dhammaado ama baaba’o.

4.      Waydiisasho karida la’aanta waxqabadka (uncollectable prestation).

Waxa laga soo reeba masuuliyada daynqabaha marka ay timaado xaalad suurta gal la’aan gadal ka timid oo aan lo nisbeyn Karin ama aan ku imaan sabab ka timida daynqabaha,

5.      La daahida gudashada waxqbadka daynqabaha.

Waxa suurta gal ah inay dhacaan xaaladahan soo socda:

A.    La daahida (delay).

La daahida gudashada waxqabadku waxay u dhigantaa gudasha ama fulin la’aan, marka waxqabadka xiriirka waajibka fulintiisa lagu xiro waqti,hadii waqtigaas la dhaafana aysan daynlaha wax macno ah u laheyna gudashadiisu,xata hadii ay tahay mid sabab aan loo nisbeyna karina daynqabaha.

B.     Daahidda sugnaatay (qualified delay).

Daahidda waxay ku sugnaa kartaa marka laga hadlayo gudashada waxqabadka waajibka in daynqabuhu ilaalin waayo waqtigii lagu heshiiyay inu ku gutoama fuliyo waxqabadkii laga rabay,

C.    Shuruudaha daahidda.

Si loo yiraahdo waxaa jirto daahidda waxaa loo baahan yahay in la helo xaaladahan:

1)      Waa in waxqabadku yahay mid la waydisan karo, oo macnaheesu yahay inay tahay mid bislaaday oo la gaaray xiligii ay ahayda in la guto ama la fuliyo waxqabadka xiriirka waajibka.

2)      In aysan daahiddu ku immaan sabab ku xiran ama loo nisbeyna karo daynqabaha.

D.    Nadiifin ama daahirin( purgation)

Nadiifinta ama daahirintu, waxa ay jirtaa ama ku timaadaa  marka laga saaro ama laga bixiyo xaalladdii sharci darad ahayda ee daahidda iyo natiijadii ka dhalatay , waxayna ku I maan kartaa marka laga tanaasulo xaqii waxqabadka ama daahida sida inuu daynluhu siiyo daynqabaha waqti dheerad ah oo uu ku fuliyop waxqabadki laga sugaayay asago dib ugu dhigayo waqtigii laga rabay gudashada waxqabadka.

6.      Daahidda daynlaha

A.    Mafhumka: waxa ay ku timaadaa marka daynluhu diido inuu guddoomowaxqabadkii  loo gudanayay, ayadoo aysan jirin sabab sharci ah sida waajib waxqabadkiisu yahay badeecadda, markii loo keenayna uu diido inuu guddoomo badeecadii.

B.     Shuruudaha iyo qaababka daahidda daynlaha.

Waxaa lagama maarmaan ah in daynqabuhu u soo ban dhigo daynlaha inuu guddomo waxqabadkii uu sugaayay in lo fuliyo , waxaan laga maarmaan ah in gudbinta fulinta waxqabadku noqotaa mid rasmi ah.

Oferka rasmiga ah ee loo soo jeediyay daynlaha kuna saabsan fulinta waxqabadkii xiriirka, waa in loo isticmaalaa gaarsiintiisa sarkaal guud oo garsoore ka socdo ama sarkaal nootaayo ah, laguna fuliyaa qaabka uu sharcigu nidaamiyay.

C.    Natiijadda ka dhalato daahidda daynlaha.

Hadii ay dhacdo daahida daynlaha waxaa ka dhalanayo natiijooyinka soo socda:

a.       Inay timaado suurto gal la’aan gadaal ka timida ee waxqabadka, taa soo bislaanayso markay buuxsanto daahidda daynlahu,

b.      Hadii ay dhammaystiranto daahidda daynlaha waxaa uu xaqa u yeelanayaa daynluhu in loo magdhawo waxyeelada dhaqaale ee ka dhashay daahidda.