Cutubka 7aad: mas uuliyada hantiyeed iyo dammaanadda waajibka. (patrimonial responsibility and guarantees of the obligation).

Cutubka 7aad: mas uuliyada hantiyeed iyo dammaanadda waajibka. (patrimonial responsibility and guarantees of the obligation).

Qaybta koowaad: masuuliyadda hantiyeedda, dammanadda waajibka iyo mudnaanta.

1.      Masuuliyadda hantiyeeda.

Waxaa lagu qeexi karaa: hoos I maanshaha hantida daynqabaha marka uu gudan waayo waxqabadkii ka dhashay xiriirka waajibka oo lol jeeday qancinta danta uu ka lahaa daynluhu uljeedadii uu u galay xiriirka, taa oo keeni karto in xoog loogu khasbo daynqabaha fulinta waxqabadkii laga doonayay, waxayna ku yeelan karta saameyna ama yeelanaysaa hantidiis.

Masuuliyaddaa waxaa lagu muujiyaa sida natiijo ka dhalatay gudasha la’aanta daynqabaha waxqabadka xiriirka waajibka, waxaana lagu xaqiijinayaa ilaalinta xuquuqda daynlaha si waafaqsan sharciga.

Dacwad shaqsiga ah ee daynluhu u isticmaali karo oo lid ku ah daynqabaha si uu u helo xaqiisa, waxan ka mid ah:

a)      Inuu waydiisto in si khasab ah loogu fuliyo daynqabaha gudahooda ama qancinta danta hantiyed uu daynluhu rabay inuu ku gaaro xirirka ay wad galeen.

b)      Hadii fulinta ama gudashada waxqabadkau uusan wax macno u sameenayna daynlaha ama aysan suurto gal ahayn fulintiisu, waxaa uu ku dacweyna karaa inuu wediisto magdhaw waxyeeladii ka so gaartay gudasha la’aanta waajibka.

2.      Xoojinta dammaanada daynta (the reinforcement guarantee of the credit).

Dammaanda masuuliyada hantiyed waxay noqon kartaa mid aan ku filnayn inay daboosho culeysk waxqabadka   xirirka waajibka laga rab daynmqabaha, gaar ahaan marka daynqabuhu lagu leeyahay daymo badan ama ay dhici karto inuu wax is dabo marin ku sameeyo hantidiis.

Sharcigu waxaa uu hore u sheegay nidaam dammaanadeedyo, kuwas oo suurto gal ah  inuu daynluhu kuala dooran karo ka faa’ideysigooda, waxan ka mid ah: 

a)      Kordhinta daynqabayaasha oo ah ina lagu soo kordhiyo xirirka dad cusub oo si siman logu wada yeesho waxqabadka xirirka waajibka.

b)      Abuurida dammaada rasmi ah.

c)      Fulin hordhac ah. Ina la weydisto fulin ka horeyso waqtiga la rabay in la dhamaeystirofulint.

3.      Kala hormarinta bixinta daymaha.

Xaaladaani waxay timaada marka ay dhacdo gudasha la’aanta waxqabadka laga rabay fulintooda daynqabaha, isla markana ay jiraan waxqabadyo kala duwan ama daymo laga sugayay inuu guto.waxayna imaan karan kal hormarinta ayad laga eegayo mudnaanta ay kal leeyihiin, waxan sabab u ah arimahaan so socda: mudanaan(privilege), curaar(pledge), ama rahan(mortgage), waxan lagu magacaba markay la socoda mid ka mid ah noocyadaan.

Xaaladan aan ku ku so sheeganay waxa ka dhalanayo arrimahaan soo socda:

a)      xaqa daba galka (right to follow) in daynluhu dabo galo hantidi lo rahamay xata hadi cid kale gacant ku heyso

b)      inuu la wareego hantidii loo rahmay hadii uu aro in daynqabuhu burburinayo shaygii dammanada u aha

c)      hadii uu daynluhu u arko shayga loo rahmay inuusan dabooli Karin waxqabadka ka dhashay xirirka , hadi loo fulin waayo inuu weydiisto kordhin qiimaha rahanta.

4.      Mudnaanaha (privilege).

a)      Mafhumka: mudnaanyui waxay siineysa daynluhu xaqa ah in laga hormariyo gudashada waxqabadkiisa dadka kale ee daynta ku leh daynqabaha, ayadoo la tix galinayo dabeecada ama sababta keentay ama ay ka dhalatay daynta.

Mudnaantu waxay ka dhalataa kaliya sharciga,

b)     Noocyada mudnanta( types of privilege).

Waxa look ala qaadaa qaybaha kala ah:

1)      Mudnaan guud (general privilege)

2)      Mudnaan gaar ah (special privilege)

Qaybta labaad: xuquuqda rasmiga ah ee damaanada (mortgaging)

Xaaladan waxa ay u xaqiijinaysaa daynlaha inuu awood ugu yeesho shay ka mid ah hantida daynqabaha ama qof saddaxaad,marka ay timaado ina loo xaraasho si loogu gudo waxqabdkii xirirka waajibka kaa soo gudan waayay sidi lagu heshiiyay.

Waxaa look ala qaadi karaa xaaladaha ay ku timaado:

Curaar (pledge,pegno) iyo rahan (mortgage, ipoteca).

Dabeecdda ay wadaagaan:

a)      Raace; (accessories)

b)      Qaybsamida la’aan (indivisibility)

c)      Xaddidnaan ( exactness)

1)      Rahan: waxaa ay ka mid tahay xuquuqda damaanda rasmiga ah waxayna ku timaadaa in loo gacan galiyo daynlaha hanta ma guurto ah ama guurto diiwaan gashan, si u ugu qaato waxqabadkii  uu filaayay hadii loo fulin waayo.

2)      Curaar: waxaa ay ka mid tahay damaanada xuquuqda rasmiga ah waxa loo isticmaalaa hantida guurtada ah, oo lagu wareejinaayo daynlaha ama dukuminti la xiriiro.